Introductie
Je bedrijf voorbereiden op oorlog lijkt voor veel Nederlandse organisaties overdreven, totdat geopolitieke spanningen of cyberaanvallen ineens directe impact hebben op processen, personeel en continuïteit..Maar de realiteit van 2026 vertelt een ander verhaal. De oorlog in Oekraïne, toenemende spanningen tussen wereldmachten, cyberaanvallen op Europese infrastructuur en hybride dreigingen laten zien dat bedrijven zich niet langer uitsluitend kunnen richten op traditionele risico’s.
Daar komt nog bij dat Nederland als sterk digitaal land, met hoog innovatieve industrieën, logistieke hubs en vitale infrastructuur, aanzienlijk kwetsbaar is voor:
- cyberaanvallen op kritieke systemen
- aanvallen op logistiek of energievoorziening
- verstoringen in internationale supply chains
- massale desinformatiecampagnes
- sabotage van communicatie of productie
Toch bereiden maar weinig organisaties zich voor op conflictscenario’s. Het gevolg: wanneer geopolitieke escalatie zich voordoet, wordt de disruptie enorm. Denk aan leveringsproblemen, massale personeelstekorten, evacuaties, cyberincidenten en gedwongen relocatie van bedrijfsprocessen.
Deze gids is geschreven voor directies, MT-leden, veiligheidsfunctionarissen, crisiscoördinatoren, HR-teams, ICT-leadership en risk-professionals. De inhoud is gebaseerd op internationaal gecertificeerde continuïteitskaders én op ongeëvenaarde praktijkervaring uit Oekraïne, waar Erik Gmelig Meyling (Nederlandse Academie voor Crisismanagement) bedrijven begeleidde in extreme omstandigheden: stroomuitval, cyberaanvallen, raketaanvallen, mobilisatiegolven en evacuaties.
Dit artikel geeft antwoord op de vraag: hoe bereid je een bedrijf écht voor op oorlog of grootschalige geopolitieke verstoringen?
Je leest concrete stappen, realistische scenario’s, psychologische factoren en lessons learned die elders in Europa letterlijk het verschil hebben gemaakt tussen voortbestaan en volledige bedrijfsstilstand.
Waarom bedrijven wél rekening moeten houden met conflictscenario’s
Het is naïef om te denken dat oorlog alleen maar fysieke gevechten betreft. Moderne conflicten zijn hybride: digitaal, economisch, psychologisch, juridisch en informatiegericht.
Drie redenen waarom Nederlandse organisaties in 2026 serieus rekening moeten houden met conflictsituaties:
1. Oorlogsdreigingen zijn gedigitaliseerd en grensoverschrijdend
Cyberoorlog kent geen landsgrenzen. Aanvallen op:
- energiebedrijven
- ziekenhuizen
- havens
- productiebedrijven
- transportnetwerken
- ICT-dienstverleners
zijn vaak bedoeld om een economie te ontwrichten.
Nederland is een topdoelwit door:
- internationaal dataverkeer (AMS-IX)
- logistieke knooppunten (Rotterdam, Schiphol)
- sterke industrie
- afhankelijkheid van cloudsystemen
2. Economische en geopolitieke verstoringen raken het bedrijfsleven direct
Voorbeelden die we in Oekraïne, Polen en Moldavië zagen:
- schaarste van cruciale grondstoffen
- stilvallende productie door logistieke aanvallen
- uitval van personeel door evacuaties of mobilisatie
- instabiliteit in digitale diensten
- misinformatiecampagnes tegen bedrijven
In Nederland kan een conflict in Oost-Europa supply chains binnen enkele dagen ontwrichten.
3. Oorlog heeft enorme impact op personeel, veiligheid en continuïteit
Bedrijven moeten rekening houden met:
- mentale belasting van medewerkers
- veiligheid onderweg
- fysieke risico’s (explosies, sabotage, rellen)
- mobilisatie van mannelijke werknemers
- vluchtelingenstromen
- beperkingen in zorg en infrastructuur
De les uit Oekraïne: bedrijven die niet voorbereid waren, verloren vaak weken operationele capaciteit.
De 12 grootste bedrijfsrisico’s bij oorlog
Uit honderden real-world casussen in Oekraïne blijkt dat de grootste risico’s voor bedrijven tijdens oorlog en escalatie niet alleen militair zijn. Ze zijn vooral operationeel, organisatorisch en digitaal.
Hier zijn de 12 belangrijkste risico’s waar Nederlandse bedrijven rekening mee moeten houden:
1. Massale cyberaanvallen
Ransomware, destructieve malware, DDoS-aanvallen op websites en telecommunicatie.
2. Verlies van elektriciteit
Stroomuitval is één van de grootste disruptors. In Oekraïne trad dit regelmatig op.
3. Communicatie-uitval
Internet, mobiele netwerken en telefonie kunnen worden gesaboteerd of overbelast.
4. Logistieke stilstand
Verstoringen van transport, luchtruimsluitingen, havens die niet functioneren.
5. Leveranciersuitval
Productieketens vallen weg door schade, blokkades of interrupties.
6. Evacuaties van personeel
Medewerkers moeten plotseling weg uit risicogebieden.
7. Mobilisatie / dienstplicht
In Oekraïne betekende dit verlies van arbeidskracht tot 40%.
8. Reputatie- en informatieaanvallen
Mis- en desinformatiecampagnes gericht op bedrijven.
9. Fysieke schade aan gebouwen
Door aanval, sabotage, brand of burgersonrust.
10. Ontregeling van HR-processen
Personeel dat angstig, vermoeid, afwezig of overbelast is.
11. Juridische en politieke veranderingen
Noodwetten, verplichte meldplichten, beperkingen in telecommunicatie of export.
12. Psychologische crisisimpact
Stress, paniek, besluitvormingsproblemen en burn-out.
Operationele maatregelen om binnen 24 uur te schakelen
Tijdens zware escalaties in Oekraïne was de belangrijkste succesfactor: organisaties die binnen 24 uur volledig konden omschakelen.
Hieronder de essentiële maatregelen die wij in Oekraïne zagen werken — en die Nederlandse bedrijven vandaag kunnen overnemen.
1. Minimale bedrijfscontinuïteit in 24 uur (MBC-24)
Een strategisch model om de eerste 24 uur te overbruggen:
- Alternatieve werkplekken
- Communicatiefallback (satelliet, noodnetwerken)
- Handmatige processen
- Offline data en kritieke documenten
- Fallback-betalings- en ERP-methoden
Dit sluit aan op het concept bedrijfscontinuïteit bij oorlogsdreiging.
2. IT-fallback en digitale veerkracht
Essentiële digitale maatregelen:
- offline back-ups (air-gapped)
- fysieke dragers met kritieke data
- duale internetverbindingen
- VPN-structuren buiten NL
- alternatieve communicatie via satelliet
- noodhardware: laptops, routers, batterijen
Organisaties in Oekraïne die dit op orde hadden, bleven operationeel tijdens zware cyberaanvallen.
3. Fysieke veerkracht van gebouwen
- noodstroom (generatoren + brandstofvoorraad)
- versterkte serverruimtes
- toegangssystemen die offline functioneren
- noodverlichting
- reservemiddelen en beschermingsmaterialen
4. Kritieke leveranciers dubbel uitvoeren
Identificeer:
- essential suppliers
- single points of failure
- kritieke grondstoffen
- transport- en koeriersdiensten
En zorg voor:
- dubbele leveranciers
- regionale diversificatie
- noodcontracten
5. Personeelsdispersie
Een van de grootste lessen uit Oekraïne:
spreiding van personeel redt bedrijven.
Aanbevolen:
- remote hubs in andere regio’s
- internationale samenwerking
- gespreide shifts
- rotatieschema’s
6. Handmatige workflows voorbereiden
Train teams in:
- analoge planning
- papieren registratie
- fysieke orderverwerking
- codewoorden bij communicatiestoring
Dit klinkt ouderwets, maar redde talloze bedrijven in Kyiv, Charkiv en Odessa.
Logistiek, personeel, IT en veiligheid tijdens conflict
Hier volgt een overzicht van de vier domeinen waar bedrijven direct grip op moeten krijgen bij escalatie.
1. Logistiek
Tijdens oorlog raakt logistiek zelden volledig stil — maar het vertraagt enorm.
Maatregelen:
- vooraf alternatieve routes bepalen
- direct contact met internationale logistiekpartners
- anticiperen op grenssluitingen
- voorraadbuffers opbouwen
Kortom: conflictbestendige bedrijfsvoering vraagt om flexibele logistiek.
2. Personeel
De grootste risico’s:
- angst en stress
- verminderde productiviteit
- opvang van gezin en familie
- gezondheidsproblemen
- uitval door evacuatie
Noodzakelijke maatregelen:
- veiligheidsinstructies
- opvangmogelijkheden
- mentale steunprogramma’s
- HR-crisisprotocollen
3. IT-systemen
Geopolitiek conflict = cyberconflict.
Prioriteiten:
- segmentatie
- zero-trust modellen
- bescherming tegen ransomware
- internationale cloudfallback
- fysieke kopieën kritieke data
4. Veiligheid
Dit is niet alleen fysieke veiligheid.
Het gaat om:
- veiligheid van personeel onderweg
- bescherming van data
- bescherming van assets
- continuïteit van communicatie
Evacuatie- en continuïteitsplanning
Evacuatieplanning is vaak het zwakke punt in Nederlandse organisaties. In Oekraïne was dit juist één van de doorslaggevende succesfactoren.
Hier is het evacuatiekader dat wij in Oekraïne gebruikten, aangepast voor Nederlandse bedrijven:
1. Evacuatie-routes
Meervoudige routes — primair, secundair en tertiair.
2. Evacuatie-triggers
Wat moet gebeuren voordat evacuatie geactiveerd wordt?
3. Samenwerkingspartners
Gebruik van lokale overheden, veiligheidsdiensten, internationale partners.
4. Personeelsregistratie
Wie is waar? Wie heeft hulp nodig? Wie heeft familie?
5. Reiskits
- powerbanks
- medicijnen
- ID-kopieën
- cash in diverse valuta
- contactgegevens
6. Continuïteit tijdens evacuatie
Parallel lopende processen ondersteunen via:
- remote hubs
- buitenlandse teams
- IT-fallback
Lessons learned uit Oekraïne: wat we zagen werken
De Nederlandse Academie voor Crisismanagement beschikt over unieke expertise uit Oekraïne, direct afkomstig van de frontlinie en civiele sector.
De meest waardevolle inzichten:
1. Snelheid en eenvoud winnen altijd
Teams die snel handelen, ook met 70% informatie, overleven disrupties beter.
2. Pre-resilience is doorslaggevend
Organisaties die vóór februari 2022 al voorbereid waren, behielden 60–80% operationele capaciteit.
3. Fallbackprocedures redden levens en bedrijven
Digitale uitval werd opgevangen door analoge workflows.
4. Psychologische voorbereiding is cruciaal
Teams die stressinoculation training kregen, functioneerden twee keer zo snel.
5. Dispersie biedt de beste bescherming
Spreiding van data, systemen, personeel en middelen maakt bedrijven veerkrachtig.
Hoe je je crisisteam voorbereidt op extreme situaties
Onder oorlogsdreiging moet een crisisteam:
- sneller schakelen
- onder extreme druk presteren
- kalm blijven
- accuraat communiceren
- de juiste prioriteiten stellen
De beste aanpak bestaat uit:
1. Training op basis van realistische oorlogsscenario’s
Bijvoorbeeld:
- cyberaanval + fysieke verstoring
- stroomuitval + evacuatie
- sabotage + mediacrisis
Deze scenario’s behandelen wij tijdens onze oorlogsscenario’s bedrijfsleven trainingen.
2. Stressinoculation
Teams trainen in:
- hoge druk
- incomplete informatie
- tegenstrijdige signalen
- vermoeidheid
3. Simulaties & crisisoefeningen
De Nederlandse Academie voor Crisismanagement biedt:
- full simulations
- tabletop oefeningen
- multi-team scenario’s
- ketenpartnersimulaties
Zie ook: crisisoefening bedrijf organiseren.
4. Crisisdraaiboek voor oorlogsdreiging
Jouw draaiboek moet:
- kort
- toepasbaar
- actueel
- rolgericht
zijn.
Wat er precies in moet? Zie geopolitieke risicoanalyse en resilience strategie.
Wat kan de Nederlandse Academie voor Crisismanagement voor uw onderneming betekenen?
De Nederlandse Academie voor Crisismanagement is gespecialiseerd in:
- conflictbestendige bedrijfsvoering
- oorlogsscenario’s bedrijfsleven
- geopolitieke risicoanalyse
- bedrijfscontinuïteit bij oorlogsdreiging
- resilience strategie
Onze aanpak is uniek in Nederland en gebaseerd op de jarenlange operationele ervaring van Erik Gmelig Meyling in Oekraïne — zowel vóór als tijdens de oorlog.
Wij helpen bedrijven met:
- oorlogsscenario-oefeningen
- geopolitieke risicoscans
- evacuatieplanning
- crisisleiderschapstraining
- digitale en fysieke resilience
- realistische simulaties gebaseerd op frontlinie-ervaring
Onze Conclusie
Oorlog en geopolitieke escalatie zijn complexe, ontwrichtende en soms existentiële risico’s voor organisaties. Maar bedrijven die zich goed voorbereiden, vergroten hun overlevingskans en kunnen zelfs tijdens zware omstandigheden operationeel blijven.
De sleutel ligt in:
- snelheid
- eenvoud
- redundantie
- stressbestendigheid
- realistische scenario’s
- duidelijke procedures
- gespreide middelen
- getrainde teams
De lessen uit Oekraïne laten zien dat voorbereiding geen angst creëert, maar rust, richting en zekerheid geeft. Wie nu investeert in conflictbestendige bedrijfsvoering, bouwt aan resilience die jaren meegaat.
Veel Gestelde Vragen (FAQ):
Is oorlog een realistisch bedrijfsrisico?
Ja. Door cyberoorlog, supply chain-disruptie en hybride aanvallen kunnen bedrijven direct getroffen worden — ook zonder fysiek conflict.
Welke maatregelen moet je als bedrijf nemen?
Fallback voor IT, redundantie in leveranciers, evacuatieplanning, crisisstructuur en personeelsspreiding.
Hoe bereid je medewerkers voor op oorlogsdreiging?
Door training, psychologische voorbereiding, veiligheidsprotocols en heldere communicatie.
Wat gebeurt er met de supply chain bij conflict?
Vertragingen, blokkades, tekorten en storingen. Voorraadbuffers en alternatieve routes zijn essentieel.
Hoe werkt evacuatieplanning?
Met routes, triggers, communicatie, mobiliteit en parallelle bedrijfsprocessen.
Hoe bescherm je digitale systemen?
Met segmentatie, offline backups, internationale fallback en zero trust.